Modern demokratik sistemler içerisinde siyasal katılma bireyler için temel bir hak ve sorumluluk olarak kabul edilir. Ancak günümüz dünyasında gözlemlenen bir gerçek, giderek artan bir seçmen kitlesinin siyasetten uzaklaşması, sistemden kopması ve nihayetinde siyasal yabancılaşma yaşamasıdır. Bu durum, sadece bireysel bir his değil, aynı zamanda toplumsal ve siyasal bir sorundur. Bireyin kendi ürettiği toplumsal değerlerden kopuk yaşaması olarak tarif edilen yabancılaşma, politik arenada bireyin yalnızlık hissetmesine ve kendi sesinin hiçbir şeyi değiştirmeyeceğine inanmasına yol açar (Berman, 1994). Bu inanç, siyasal süreçlere katılımın anlamını sorgulatır ve birçok kişiyi apolitik bir duruşa iter.
Siyasal yabancılaşma, bireylerin siyasal sisteme, liderlere veya politikalara karşı duyduğu ilgisizlik, güvensizlik ve umutsuzluk halidir. Seçmenlerin bu duygu durumuna sürüklenmesinde çeşitli faktörler rol oynar. Modern dünyada birçok insan, daha insancıl veya özgür olmak yerine, düzene uyum sağlamış ve kaderleri ile uzlaşmış bir vatandaş tipini benimseyerek siyasete yabancılaşmaktadır (Taş, 2007). Bu durum, bireylerin kendi kaderlerini tayin etme gücüne olan inancını zayıflatır ve onları pasif bir konuma iter. Seçmenlerin, siyasal karar alma mekanizmalarının kendilerinden uzakta işlediğini düşünmesi, siyasetin karmaşık ve anlaşılmaz bir yapıya büründüğü algısı, bu yabancılaşmanın temel nedenlerindendir.
Bireyin gündelik yaşamındaki beklentilerinin karşılanmaması, ekonomik sıkıntılar, sosyal adaletsizlikler ve gelecek kaygıları gibi somut sorunlar, siyasal yabancılaşmayı derinleştiren zeminler oluşturur. Özellikle kentli yaşamın getirdiği beklentiler ile gerçeklik arasındaki uçurum, bireylerde hayal kırıklığı yaratabilir. Taş (2007), kentli olamayan veya umut ettiği yaşam tarzlarını gerçekleştiremeyen bireylerin kindar tutumlar geliştirebildiğini, sistemden koptukça siyasal katılımdan tamamen uzaklaşarak apolitikleştiğini belirtmektedir. Burada sözü edilen apolitikleşme, bireylerin siyasetle ilgili her türlü faaliyete karşı isteksizlik ve ilgisizlik duyması, seçimlere katılmaması veya siyasal tartışmalardan kendini soyutlaması halidir. Bu durum, sadece pasif bir duruşu değil, aynı zamanda sisteme karşı geliştirilen gizli bir hoşnutsuzluğu da barındırır.
Modern Dünyada Politik Apati ve Çaresizlik
Çağımızda siyasal yabancılaşmanın en belirgin tezahürlerinden biri de politik apati ve çaresizlik hissidir. Politik apati, bireylerin siyasal süreçlere karşı duyarsızlaşması, ilgisizleşmesi ve bu süreçlere etkin bir şekilde katılım gösterme arzusunu yitirmesidir. Bu durum, bireyin kendi hayatını etkileyecek kararların alınmasında söz hakkına sahip olmadığını düşünmesiyle başlar. Modern dünyada bireyin karar süreçlerinden dışlanması, özellikle temsili demokrasinin yeterince kapsayıcı olmaması veya seçilmiş temsilcilerin seçmenleriyle gerçek bir bağ kuramaması durumlarında daha da belirginleşir. Seçmenler, kendilerini dinlenmeyen, dikkate alınmayan ve değiştirme gücü olmayan kişiler olarak algıladıklarında, siyasetten tamamen el etek çekebilirler.
Bu çaresizlik hissi, bireylerin siyasal sistemi değiştirme veya etkileme kapasitesine olan inançlarının azalmasıyla doğrudan ilişkilidir. Buna politik öz-yeterlik denir; yani bireyin kendi siyasal yetkinliğine ve sistem üzerinde bir etki yaratabileceğine dair inancı. Yabancılaşan bireylerde bu inanç kaybolur. Seçmenler, oylarının veya katılım çabalarının bir fark yaratmayacağına, siyasal elitlerin kendi çıkarları doğrultusunda hareket ettiğine ve halkın gerçek sorunlarının göz ardı edildiğine kanaat getirebilirler. Bu durum, özellikle kitle iletişim araçları ve sosyal medyanın siyasal kutuplaşmayı artırdığı, güvenilir bilgiye erişimin zorlaştığı ve manipülasyonun yaygınlaştığı bir dönemde daha da yıkıcı etkilere yol açabilir. Siyasal aktörlerin söylemlerindeki tutarsızlıklar ve verilen sözlerin yerine getirilmemesi, seçmenlerin siyaset kurumuyla olan bağlarını zayıflatır.
Politik apati ve çaresizlik, toplumsal yaşamın diğer alanlarına da yansıyarak bir kısır döngü yaratır. Siyasal sisteme güvenin azalması, sivil toplum örgütlerine katılımın düşmesi ve genel olarak toplumsal dayanışma ruhunun zayıflaması gibi sonuçlar doğurabilir. Bireyin politik sistemden kendini soyutlaması, toplumsal sorunlara karşı duyarsızlaşmasına ve kolektif eylem kapasitesinin azalmasına neden olur. Bu da, demokrasi için uzun vadede ciddi riskler barındıran, katılımcı ve dinamik bir siyasal yaşamın önündeki önemli engellerden biridir. Siyasal yabancılaşmanın üstesinden gelmek, sadece bireysel düzeyde siyasetle barışmak anlamına gelmez, aynı zamanda siyasal sistemin de kendini gözden geçirmesi, daha kapsayıcı ve duyarlı politikalar geliştirmesi gerekliliğini ortaya koyar.
Başvuru Kaynakları:
- Taş, L. (2007). Yabancılaşma ve Kimlik.
- Berman, M. (1994). Katı Olan Her Şey Buharlaşıyor. İletişim Yayınları.